Achter de imposante gevel van De Bazel schuilt een geschiedenis die Amsterdam opnieuw onderzoekt

Op zondag 4 oktober, exact honderd jaar na de officiële opening van het gebouw, begint een speciaal publieksprogramma. Een interessante tip voor wie tijdens een dagje Amsterdam graag architectuur, geschiedenis en cultuur combineert.

Waarom is De Bazel zo bijzonder?

De Bazel werd gebouwd als nieuw hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, kortweg NHM. De bouw begon in 1920 en het gebouw werd op 4 oktober 1926 officieel geopend.

Architect Karel de Bazel ontwierp het imposante complex, maar maakte de voltooiing zelf niet meer mee. Hij overleed in 1923, drie jaar voordat het gebouw gereed was.

Met een hoogte van ongeveer 35 meter was het gebouw voor zijn tijd uitzonderlijk groot. Voor veel andere bebouwing in de Vijzelstraat gold destijds een maximale hoogte van 21 meter. De enorme gevel maakte dan ook direct indruk op Amsterdammers.

Sinds 2007 is hier het Stadsarchief Amsterdam gevestigd. Bezoekers kunnen er niet alleen onderzoek doen, maar ook tentoonstellingen bekijken en deelnemen aan rondleidingen.

Een gebouw vol verwijzingen naar het koloniale verleden

Wie De Bazel goed bekijkt, ziet dat het koloniale verleden letterlijk onderdeel is van het gebouw.

Boven de hoofdingang zijn bijvoorbeeld beelden aangebracht van Jan Pieterszoon Coen, Herman Willem Daendels en Joannes van Heutsz. Ze moesten destijds de historische verbinding tussen de VOC en de Nederlandsche Handel-Maatschappij uitbeelden.

Ook binnen zijn verwijzingen aanwezig. In de voormalige Grote Vergaderzaal, tegenwoordig de Koningszaal, bevinden zich zes glas-in-loodramen die in 1924 werden geschonken door suikerondernemingen op Java.

Wat bij de opening van het gebouw vooral als teken van handel, macht en economische vooruitgang werd gepresenteerd, wordt honderd jaar later vanuit een veel breder perspectief bekeken.

Waarom speelde de Nederlandsche Handel-Maatschappij zo’n belangrijke rol?

De Nederlandsche Handel-Maatschappij werd in 1824 opgericht door koning Willem I om de Nederlandse handel en economie te stimuleren. De onderneming was sterk actief in de toenmalige Nederlandse koloniën, vooral in Nederlands-Indië.

De NHM ontwikkelde zich later steeds verder tot bank. In 1964 fuseerde de onderneming met de Twentsche Bank tot de Algemene Bank Nederland, een voorloper van het huidige ABN AMRO.

Juist de koloniale activiteiten maken de oorspronkelijke functie van De Bazel tegenwoordig onderwerp van onderzoek. De welvaart die via dergelijke handelsnetwerken naar Nederland en Amsterdam kwam, stond tegenover uitbuiting, gedwongen arbeid en grote gevolgen voor mensen in de koloniën.

De Koloniale Wereld kijkt naar Amsterdam in 1926

Het Stadsarchief start daarom het project De Koloniale Wereld. Het jaar 1926 vormt daarbij het vertrekpunt: het jaar waarin De Bazel zijn deuren opende.

Vanuit het gebouw wordt gekeken naar netwerken van handel, financiering, plantages en migratie die Amsterdam verbonden met Indonesië en Suriname.

Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen over bedrijven, bestuurders en economische cijfers. Persoonlijke familiegeschiedenissen krijgen een belangrijke plaats.

Het verhaal van Sanwiradji

Een van de verhalen is dat van Sanwiradji. Zij vertrok als jong meisje in 1926 van Java naar Suriname om daar als contractarbeider te werken.

Ze kwam terecht op plantage Mariënburg, die eigendom was van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Terwijl in Amsterdam het imposante nieuwe hoofdkantoor aan de Vijzelstraat werd geopend, begon aan de andere kant van de wereld voor haar een heel ander hoofdstuk.

Een eeuw later onderzoekt haar achterkleinzoon, filmmaker en kunstenaar Dimitri Madimin, haar geschiedenis en die van andere Javaanse contractarbeiders.

Hij deed daarvoor onderzoek in Amsterdam, Suriname en Java. Zijn familiegeschiedenis vormt de basis voor een artistieke installatie binnen De Koloniale Wereld.

Gratis jubileummiddag op 4 oktober

Wie meer over deze geschiedenis wil ontdekken, kan op zondag 4 oktober 2026 naar De Bazel. Precies honderd jaar na de officiële opening organiseert het Stadsarchief een middag over het verleden én de toekomst van het gebouw.

Kunstenaar Dimitri Madimin vertelt over zijn onderzoek en zijn familiegeschiedenis. Ook schrijver Reggie Baay spreekt tijdens de bijeenkomst over zijn grootmoeder en contractarbeiders op Sumatra.

Daarnaast treedt gamelangroep Bangun Mulyo op met de traditionele Javaanse dans Jaran Kepang, begeleid door gamelanmuziek.

Het programma duurt van 13.00 tot 16.30 uur en is gratis toegankelijk. Vooraf aanmelden is wel nodig.

Vanaf 1 oktober ook Kewang in de oude kluis

Wie De Bazel rond het jubileum bezoekt, kan vanaf 1 oktober ook Claim Your Space: Kewang bekijken. Deze presentatie wordt samen met het Molukse magazine Marinjo gemaakt.

De locatie is bijzonder: de Schatkamer was oorspronkelijk de kluis van de Nederlandsche Handel-Maatschappij.

In Kewang staan Molukse perspectieven centraal. Er wordt onder meer gekeken naar de rijkdom die handel in grondstoffen naar Amsterdam bracht en naar de uitbuiting en het geweld waarmee die geschiedenis op de Molukken gepaard ging.

Ook het Molukse principe sasi krijgt aandacht. Daarbij draait het om het bewaken van evenwicht in het gebruik van wat land en zee geven.

Tentoonstelling De Koloniale Wereld opent in maart 2027

De jubileummiddag op 4 oktober is het begin van een langer programma. De tentoonstelling De Koloniale Wereld opent op 17 maart 2027.

Vanaf 18 maart is de tentoonstelling gratis toegankelijk in de centrale hal van het Stadsarchief. Bezoekers kunnen er vervolgens uitgebreider kennismaken met de koloniale netwerken rond de NHM en de persoonlijke verhalen die daarmee verbonden zijn.

Combineer je bezoek met een rondleiding door De Bazel

Ook los van de jubileumactiviteiten is De Bazel interessant om te bezoeken. Het Stadsarchief organiseert rondleidingen door het monumentale gebouw waarbij ruimtes worden bezocht die normaal minder gemakkelijk toegankelijk zijn.

Je krijgt daarbij een veel beter beeld van de schaal en rijkdom van het voormalige bankgebouw. Bijzondere stijlkamers, historische interieurs en de voormalige kluis maken duidelijk dat De Bazel veel meer is dan alleen een plek waar oude documenten worden bewaard.

Voor liefhebbers van architectuur is het bovendien interessant om goed op de geometrische vormen, geveldecoraties en historische details te letten.

Maak er een historische wandeling door Amsterdam van

De ligging aan de Vijzelstraat maakt De Bazel gemakkelijk te combineren met andere bezienswaardigheden in het centrum. Vanaf het gebouw wandel je zo richting de Herengracht en Keizersgracht.

Wie het thema van De Bazel verder wil volgen, kan tijdens een wandeling door de stad letten op andere plekken waar de koloniale geschiedenis zichtbaar is. Gevelstenen, straatnamen, pakhuizen en monumentale gebouwen laten zien hoe sterk Amsterdam eeuwenlang verbonden was met internationale en koloniale handelsnetwerken.

Zo wordt een bezoek aan De Bazel niet alleen een museumbezoek, maar ook een interessant vertrekpunt om met andere ogen naar de Amsterdamse binnenstad te kijken.

Onze tip

Ga bij een bezoek niet alleen naar binnen, maar loop ook even naar de overkant van de Vijzelstraat. Vanaf daar is de enorme schaal van De Bazel veel beter te zien. Kijk daarna bij de entree en in het interieur bewust naar de decoraties en symbolen. Met de geschiedenis van de Nederlandsche Handel-Maatschappij in gedachten krijgen details die je anders gemakkelijk voorbijloopt ineens een andere betekenis.

Praktische informatie jubileum De Bazel

Wat: 100 jaar De Bazel – aftrap De Koloniale Wereld
Datum: zondag 4 oktober 2026
Tijd: 13.00 tot 16.30 uur
Locatie: Stadsarchief Amsterdam – De Bazel
Adres: Vijzelstraat 32, Amsterdam
Toegang: gratis
Aanmelden: vooraf aanmelden voor het jubileumprogramma

Claim Your Space: Kewang: vanaf 1 oktober 2026 in de Schatkamer.
De Koloniale Wereld: opening 17 maart 2027, vanaf 18 maart gratis toegankelijk in de centrale hal.

Voor wie Amsterdam graag ontdekt aan de hand van bijzondere gebouwen en de verhalen die daarachter schuilgaan, is het honderdjarig jubileum van De Bazel daarmee een goede aanleiding voor een bezoek.